• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Ο ΛΟΓΟΣ

Τον Μάρτιο, όταν η κυβέρνηση αποφάσισε να αφήσει εκτός Κύπρου τους φοιτητές κατά παράβαση του Άρθ.14 του Συντάγματος είχα γράψει πως «αργοπεθαίνει μια δημοκρατία». Δυστυχώς, οι προβλέψεις πως η κυβέρνηση θα έπαιρνε μια αυταρχική τροπή επαληθεύτηκαν και πλέον, μεταξύ της ακμάζουσας διαφθοράς, του χαρακτηρισμού οποιασδήποτε αντιπολίτευσης ως αντεθνική και των πρόχειρων μέτρων κατά της πανδημίας, η Κύπρος βρίσκεται στο χείλος της «Ορμπανοποίησης». Κινδυνεύει δηλαδή να μετατραπεί σε αντιφιλελεύθερη δημοκρατία όπου οι λίγοι καταχράζονται την εξουσία και τα ατομικά δικαιώματα των πολλών περνούν σε δεύτερη μοίρα.

Αφορμή για το κείμενο είναι η έρευνα που διενεργήθηκε σε οικία ύποπτου χρήστη σατιρικού λογαριασμού σε Μέσο Κοινωνικής Δικτύωσης («ΜΚΔ») ο οποίος σατιρίζει (ενίοτε χυδαία) την Υπουργό Δικαιοσύνης. Το άρθρο δεν αποτελεί προσυπογραφή των αναρτήσεων του εν λόγω χρήστη. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δε δικαιολογείται η ποινικοποίηση του συγκεκριμένου σατιρικού λόγου. Το κείμενο έχει δύο σκέλη. Αρχικά, παραθέτω μια νομική ανάλυση της υπόθεσης. Ακολούθως, τα γεγονότα εντάσσονται στο ευρύτερο πολιτικό τους πλαίσιο για να διαπιστωθεί η σταδιακή «Ορμπανοποίηση».

Je Suis Lady Έμιλυ Καρτάσιαν Duchess of Yiolou – Μια Νομική Ανάλυση

Για να διεξαχθεί έρευνα στην οικία ύποπτου προσώπου, η αστυνομία οφείλει να εξασφαλίσει ένταλμα με την έγκριση δικαστηρίου. Για να εκδοθεί το ένταλμα, πρέπει να υπάρχει εύλογη αιτία να πιστεύεται πως διαπράχθηκε κάποιο ποινικό αδίκημα (Αρθ.27 Περι Ποινικής Δικονομίας Νόμος) και όχι κάποιο αστικό αδίκημα (π.χ. δυσφήμιση).

Προκύπτει ένας σοβαρός προβληματισμός ως προς το ποιο ποινικό αδίκημα πιστεύεται πως διαπράχθηκε. Ο εκπρόσωπος τύπου της αστυνομίας δήλωσε στον Πολίτη πως «το συγκεκριμένο προφίλ έχει ξεπεράσει το όριο της δεοντολογίας όσον αφορά στην κριτική, αγγίζοντας τα προσωπικά δεδομένα της υπουργού Δικαιοσύνης». Αρχικά, σημειώνεται πως ο αστυνομικός δεν είναι αρμόδιος να κρίνει κατά πόσον έχουν ξεπεραστεί τα όρια της όποιας αόριστης δεοντολογίας. Επίσης, η χρήση προσωπικών δεδομένων της Υπουργού δεν αποτελεί ποινικό αδίκημα αφού ο περί της Προστασίας των Φυσικών Προσώπων Έναντι της Επεξεργασίας των Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα Νόμος του 2018 (125(I)/2018) προνοεί αστική και όχι ποινική ευθύνη (πλην του Αρθ.33 στο οποίο δεν εμπίπτει η παρούσα υπόθεση). Αν αυτή ήταν όντως η αιτιολογία της έρευνας, το ένταλμα είναι σαφώς παράνομο αφού δεν υπάρχει καμία υποψία ποινικού αδικήματος.

Ακόμη, δεδομένου ότι ο λογαριασμός είναι ανώνυμος, η αστυνομία πρέπει να εξασφάλισε δικαστικό διάταγμα αποκάλυψης του ονόματος και της διεύθυνσης που είναι συνδεδεμένη με το IP address του εν λόγω χρήστη από τη σχετική εταιρία τηλεπικοινωνιών. Προϋπόθεση για την εξασφάλιση τέτοιου διατάγματος και πάλι αποτελεί η διερεύνηση σοβαρού ποινικού αδικήματος για το οποίο προβλέπεται ποινή φυλάκισης πέντε ετών και άνω (Αρθ.17(2)Γ Σύνταγμα). Συνεπώς, η διαφαινόμενη απουσία τέτοιου αδικήματος υποδηλώνει πως η έκδοση και αυτού του διατάγματος ήταν παράνομη.

Κατά τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων («ΕΔΑΔ»), το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης (Αρθ.10 ΕΣΔΑ) καλύπτει και συμπεριφορά που μπορεί να προσβάλει ή και να σοκάρει, όπως και στην προκειμένη περίπτωση, ιδιαίτερα όσον αφορά την κριτική που ασκείται προς πολιτικά πρόσωπα (Ukrainian Media Group v Ukraine [67]). Τυχόν επέμβαση σε αυτό το δικαίωμα από το κράτος πρέπει να προβλέπεται από το νόμο. Εφόσον δεν υπάρχει ποινικό αδίκημα, η επέμβαση (δηλαδή η αστυνομική έρευνα και κατάσχεση του υπολογιστή) φαίνεται να παραβιάζει το Αρθ.10 ΕΣΔΑ.

Ακόμη, κατά το ΕΔΑΔ, για να εκδώσει διάταγμα έρευνας, το Κυπριακό δικαστήριο όφειλε να εξετάσει κατά πόσον η έρευνα θα ήταν αναλογική με το θεμιτό σκοπό της πρόληψης κάποιου εγκλήματος, λαμβάνοντας υπόψη και τη σοβαρότητα του εν λόγω εγκλήματος (Doroz v Poland [25]). Στην προκειμένη περίπτωση, ακόμη και να υπήρχε ποινικό αδίκημα, η συμπεριφορά του χρήστη δεν είναι αρκετά ζημιογόνα για να δικαιολογήσει την εισβολή της αστυνομίας στο σπίτι του και την κατάσχεση του υπολογιστή του. Επομένως, η έρευνα δε φαίνεται να συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας και αποτελεί παραβίαση του δικαιώματος του χρήστη στην ιδιωτική ζωή (Αρθ.8 ΕΣΔΑ). Από αυτές τις παραβιάσεις προκύπτει ευθύνη του κράτους να αποζημιώσει το χρήστη.

Η Ελευθερία της Έκφρασης που Αλλοιώνεται

Μια σειρά γεγονότων καταδεικνύει τη γενική απαξίωση της ελευθερίας της έκφρασης από την κυβέρνηση και τοποθετεί το τελευταίο συμβάν στο απαραίτητο πολιτικό πλαίσιο. Συνοπτικά αναφέρω την πειθαρχική έρευνα εναντίον του καθηγητή Γαβριήλ, το θρυλικό «μεν μου πείτε για Al Jazeera να μεν σας πάρει ο δαίμονας», την καθολική απαγόρευση των διαδηλώσεων ως μέτρο κατά της πανδημίας και την σύλληψη χρηστών ΜΚΔ για την κοινοποίηση διαδηλώσεων μετά από αυτή την απαγόρευση (αλλά όχι του Μητροπολίτη Μόρφου όταν διοργάνωσε αγρυπνία). Όλες αυτές οι πράξεις έχουν τη δική τους σημασία και ζημιώνουν με το δικό τους τρόπο την ελεύθερη έκφραση, γι’αυτό το τελευταίο συμβάν αποτελεί σύμπτωμα μιας δημοκρατίας που νοσεί.

Συμπέρασμα

Αν το Μάρτιο η δημοκρατία μας αργοπέθαινε, το Δεκέμβριο τη βρήκαμε σε κρίσιμη κατάσταση σε κάποια ΜΕΘ, στον αναπνευστήρα. Η ποινική έρευνα εναντίον ενός ατόμου που απλά διατηρεί σατιρικό λογαριασμό σε ΜΚΔ παραπέμπει σε άλλες εποχές και επικίνδυνες καταστάσεις εκφοβισμού και λογοκρισίας. Το πολιτικό πλαίσιο δε μας επιτρέπει να αγνοήσουμε αυτό το γεγονός αφού πλέον τέτοιες πρακτικές αποτελούν τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Είναι ευθύνη μας να δώσουμε την απαραίτητη θεραπεία στη Δημοκρατία μας με την πρώτη ευκαιρία πριν τη χάσουμε ολοσχερώς.

Αλεξανδρος Δημητριάδης

Μέλος της Δεξαμενής Νομικής Σκέψης

«Κράτος Δικαίου»

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *