• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Ο ρόλος των κοινοβουλίων στα συστήματα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας

Τα κοινοβούλια, τα σώματα δηλαδή των εκλεγμένων αντιπροσώπων, διαδραματίζουν ζωτικό ρόλο σε οποιοδήποτε σύστημα αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, αλλά διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην ανάδυση φιλελεύθερων δημοκρατιών. Αυτό αφορά όχι μόνο στη βελτίωση της ποιότητας της διακυβέρνησης διασφαλίζοντας διαφάνεια και λογοδοσία, αλλά και στη διαμόρφωση κοινών προσδοκιών και στάσεων απέναντι στη δημοκρατία. Τα εθνικά κοινοβούλια είναι τα όργανα εποπτείας στον τομέα της κυβερνητικής δραστηριότητας/παρακολούθησης και ελέγχου των νομοθετημάτων.

 

Ο πρωταρχικός σκοπός της κοινοβουλευτικής εποπτείας/ελέγχου είναι να διατηρηθεί η λογοδοσία των μελών της Κυβέρνησης ενώπιον της Βουλής ως προς τον τρόπο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους. Εν ολίγοις, ο ρόλος του κοινοβουλίου είναι να ελέγχει τη δραστηριότητα της κυβέρνησης. Τα εργαλεία που διαθέτουν οι βουλευτές για να τα επιτύχουν τον έλεγχο διαφέρουν από κοινοβούλιο σε κοινοβούλιο, αλλά τείνουν να επιδιώκονται μέσω τριών συστημάτων ελέγχου, δηλαδή μέσω της συνόδου ολομέλειας (ερωτήσεις και συζητήσεις), το σύστημα επιτροπών (μέσω ερευνών) ή μέσω συνεργασίας με εξωτερικούς φορείς που υποβάλλουν εκθέσεις στο κοινοβούλιο.


Είναι με αυτό το τελευταίο εργαλείο που τα κοινοβούλια έχουν τη δυνατότητα να είναι περισσότερο αποτελεσματικά στην ενίσχυση των συστημάτων εσωτερικής λογοδοσίας. Με άλλα λόγια, τα κοινοβούλια πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο για την εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας και λογοδοσίας, επιδιώκοντας επαφή με ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και θεσμικά όργανα, απορροφώντας τις λεπτομέρειες των ερευνών τους και συντάσσοντας τα εμφανή πολιτικά σημεία για τα οποία πρέπει να λογοδοτούν τα μέλη της Κυβέρνησης. Τα κοινοβούλια είναι συνεπώς, δυνητικά, σημαντικοί σύμμαχοι με τέτοιους ανεξάρτητους φορείς για τη βελτίωση της εσωτερικής λογοδοσίας. Ωστόσο, σε πολλές χώρες, τα νομοθετικά σώματα δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες της κοινωνίας και των πολιτών. Κυρίως, σε αναδυόμενες δημοκρατίες, τα κοινοβούλια είναι συχνά αναποτελεσματικά απέναντι σε μια ισχυρή κυβέρνηση, παρουσιάζοντας μια εικόνα μειωμένης εκπροσώπησης και εξουσίας.

 

Βασικές προϋποθέσεις για την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία των κοινοβουλίων

 

Δεδομένου ότι τα κοινοβούλια θα μπορούσαν και πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της λογοδοσίας σε εγχώριο επίπεδο, η αλληλεπίδραση μεταξύ κοινοβουλίων και άλλων φορέων πρέπει να αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό των προγραμμάτων στήριξης. Τα προγράμματα αυτά πρέπει να επιδιώκουν την αύξηση της συνεργασίας μεταξύ των κοινοβουλίων με ανεξάρτητους εξωτερικούς φορείς και να διασφαλίζουν ότι τέτοια προγράμματα έχουν σχεδιαστεί για την ενίσχυση άλλων μηχανισμών υπευθυνότητας και ενίσχυσης του κοινοβουλίου.

 

Τέτοια προγράμματα πρέπει να οδηγούν σε αλλαγές συμπεριφορών έτσι ώστε οι βουλευτές να μπορούν να κατανοούν το ρόλο τους, να έχουν τους πόρους και την ικανότητα να χρησιμοποιούν αποτελεσματικές διαδικασίες, αλλά και το κίνητρο για την εκτέλεση τέτοιων διαδικασιών. Δεδομένου ότι όλοι επιθυμούν ένα ισχυρότερο κοινοβούλιο τέτοια προγράμματα πρέπει να είναι ευπρόσδεκτα από όλους. Αυτό όμως  συμβαίνει σπάνια. Η στάση ενός πολιτικού πιθανό να εξαρτάται από ένα αριθμό παραγόντων, όπως η κομματική πίστη, εάν το κόμμα του είναι στην κυβέρνηση ή την αντιπολίτευση, οι πιθανότητες επανεκλογής, οι συνθήκες εργασίας και οι αμοιβές του. Τα προγράμματα στήριξης πρέπει να κατανοήσουν τα διάφορα κίνητρα και τις δομές μέσα σε ένα κοινοβούλιο, πώς διαμορφώνουν τις πολιτικές συμπεριφορές και πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία πρωτοβουλιών επαγγελματικής υποστήριξης.

 

Συνεπώς τα πολιτικά κόμματα δεν πρέπει να αγνοούνται αφού είναι μια από τις ισχυρότερες επιρροές συμπεριφοράς μέσα στο κοινοβούλιο. Ωστόσο, οι φόβοι της «πολιτικής παρέμβασης» συχνά αποθαρρύνουν τα προγράμματα στήριξης. Ένα ισχυρό και αποτελεσματικό κοινοβούλιο θα εξαρτηθεί μόνο εάν οι πολιτικοί συμπεριφέρονται ως βουλευτές και όχι απλώς ως κομματικοί εκπρόσωποι. Αλλά, για να ενθαρρύνουμε έναν λιγότερο κομματικό ρόλο, τα προγράμματα θα πρέπει να κατανοήσουν και να συνεργαστούν με τα πολιτικά κόμματα μέσα στο κοινοβούλιο.  Τέτοια προγράμματα πρέπει να παρέχουν στους βουλευτές τις ευκαιρίες και τα κίνητρα για συμμετοχή σε επαγγελματική βάση, χωρίς να διακυβεύεται η ουδετερότητα των ανεξάρτητων φορέων. Η προώθηση του διακομματικού διαλόγου έξω από το κοινοβουλευτικό προσκήνιο είναι επίσης μια επιλογή για τους εξωτερικούς φορείς που θα οδηγήσει στην ενίσχυση της συνεργασίας και της εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτικών κομμάτων.

 

Επιπρόσθετα, ο εσωτερικός έλεγχος των Κοινοβουλίων, κατά την άσκηση της νομοθετικής λειτουργίας, πρέπει να αντιμετωπίζεται με ρεαλισμό και ορθολογισμό για να αποβαίνει ουσιαστικός, πραγματικός και ωφέλιμος. Επομένως, θα πρέπει να διασταυρώνεται με τους εξωτερικούς φορείς και τα όργανα της διοίκησης, να εξωτερικεύεται και να απολήξει σε συγκεκριμένους αποδέκτες, περιφρουρώντας την ποιότητα της νομοθεσίας. Εν όψει της πολυπλοκότητας των ρυθμιστέων ζητημάτων και του γεγονότος ότι, τα κοινοβούλια υστερούν έναντι της εκτελεστικής εξουσίας σε πόρους, η δυνατότητα τους να διαθέτουν επαρκή αυτοτελή επιστημονική και νομική υποστήριξη στην εκπλήρωση του έργου τους είναι πραγματική κρίσιμη.

 

Η προώθηση των οργανωμένων συνόλων (lobbying) και η συμμετοχή τους στις κοινοβουλευτικές επιτροπές μπορεί επίσης να συμβάλλει στην αποτελεσματική άσκηση πίεσης του κοινοβουλίου στη διαδικασία της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Χρειάζεται καλή προετοιμασία και ενημέρωση με σαφή στόχο και σκοπό.

 

Τα κοινοβούλια δεν μπορούν να λειτουργούν ως ανεξάρτητο σώμα και η σχέση τους με διάφορα άλλα αντισταθμιστικά και συμπληρωματικά σώματα και φορείς, όπως το εκτελεστικό, το δικαστικό σώμα, την κοινωνία των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης θα επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματική λειτουργία τους. Όπου είναι δυνατόν, πρέπει να παρέχεται υποστήριξη εντός ολοκληρωμένου πλαισίου που να λαμβάνει υπόψη αυτούς τους δεσμούς και τις συμπληρωματικότητες. Αυτό περιλαμβάνει και την εξέταση του ρόλου που μπορούν να παίξουν τα πολιτικά κόμματα στη διευκόλυνση της ανάπτυξης αποτελεσματικών κοινοβουλίων.

 

Επομένως, η εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και η επείγουσα διορθωτική δράση είναι επιτακτικά αναγκαίες για τη δημιουργία νέων αποτελεσματικών κοινοβουλευτικών θεσμών. Ο ρόλος του Κοινοβουλίου συνδέεται άμεσα με την κατανόηση του κοινωνικού ρόλου του κράτους.

 

Γεωργία Ονουφρίου

Μέλος Δ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *