• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙV: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Τέταρτο

Η περίπτωση της Μάλτας, το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και τα μαθήματα για την Κύπρο

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

  1. Εισαγωγή

Στο τέταρτο  μέρος εξετάζω την υπόθεση της σύγκρουσης της κομισιόν με Μάλτα που είχε παρόμοιο πρόγραμμα πολιτογραφήσεων όπως το Κυπριακό για δούμε τα διδάγματα σε σχέση με τη Κυπριακή περίπτωση.

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[2] είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση. Στο δε  δεύτερο μέρος, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά»,[3] είχα εξετάσει τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση. Στο τρίτο μέρος εξέτασα  ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα.

  1. Η περίπτωση της Μάλτας: Διδάγματα για την Κύπρο;

Το Νοέμβριο 2013, λίγους μόνο μήνες αφότου η Κυπριακή Βουλή ενέκρινε τη σημαντική τροποποίηση  του νόμου που επέτρεψε στη Κυβέρνησης να παρακάμπτει πλήρως κάθε έννοια γνήσιας σχέσης ή διαμονής, η Μάλτα ανακοινώνει την ιθαγένεια μέσω επενδυτικού προγράμματος. Η κυβέρνηση της Μάλτας προκάλεσε μάλιστα τα άλλα κράτη μέλη, αν θεωρούν ότι η Μάλτα ενήργησε παράνομα, να αποδείξουν στο δικαστήριο ότι η χορήγηση της ιθαγένειας δεν είναι το αποκλειστικό δικαίωμα του κάθε κράτους-μέλους. Μέχρι τον Ιανουάριο 2014, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εκδίδει κοινή πρόταση όπου τονίζει ότι η ιθαγένεια της ΕΕ δεν πρέπει ποτέ να γίνει εμπορεύσιμο αγαθό. Υπογραμμίζει επίσης το γεγονός ότι τα δικαιώματα που παρέχει η ιδιότητα τους πολίτη της ΕΕ βασίζονται στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και δεν πρέπει να αγοράζονται ή να πωλούνται σε καμία τιμή.[4]

Η δε Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωση της στις 15 Ιανουαρίου 2014 αναφέρει:

«[Η ιθαγένεια] δεν πρέπει να διατίθεται προς πώληση. […] Σε αυτό το πλαίσιο, είναι θεμιτό να αμφισβητείται εάν τα δικαιώματα της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ πρέπει απλώς να εξαρτώνται από το μέγεθος του πορτοφολιού ή του τραπεζικού λογαριασμού κάποιου.»

Μέχρι τις  29 Ιανουαρίου 2014 συμφωνείται μια Κοινή Δήλωση Τύπου της Μάλτας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που τονίζει ότι οι τροποποιήσεις περιλαμβάνουν το κριτήριο του «γνήσιου δεσμού» μέσω της καθιέρωσης ενός πραγματικού καθεστώτος διαμονής στη Μάλτα πριν από τη δυνατότητα απόκτησης πολιτογράφησης ως Μαλτέζου πολίτη. Από τότε  η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν η εξής:

  • Η πολιτογράφηση δεν είναι ουδέτερη σε σχέση με άλλα κράτη μέλη
  • Δεδομένου ότι δεν είναι ουδέτερη η σχέση αυτή, τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκήσουν το δικαίωμά τους να πολιτογραφούν στο πλαίσιο καλόπιστης συνεργασίας.
  • Τα κράτη μέλη πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις διεθνείς αρχές του δικαίου και τα κριτήρια στα οποία παραδοσιακά στηρίζεται η ιθαγένεια.
  • Το Διεθνές Δημόσιο Δίκαιο απαιτεί η πολιτογράφηση να πραγματοποιείται μόνο σε περίπτωση ενός «γνήσιου συνδέσμου/ δεσμού». Αυτή είναι μια ελάχιστη απαίτηση.

Με αυτά τα δεδομένα η Μάλτα, στα πλαίσια  καλόπιστης  συνεργασίας και καλής πίστης εισήγαγε την απαίτηση του «γνήσιας σύνδεσης ή δεσμού» μέσω αποτελεσματικών κριτηρίων διαμονής  κατοικίας.

Μια ορθή αξιολόγηση καταδεικνύει ότι ζήτημα τότε κάθε άλλο παρά είχε κλείσει – καθώς διάφορες άλλες χώρες στην ΕΕ, ανάμεσα τους ασφαλώς και η Κύπρος, έχουν αντίστοιχα προγράμματα χορήγησης ιθαγένεια/υπηκοότητας από επενδυτικά προγράμματα. Ενώ θεωρήθηκε ότι η Μάλτα ενήργησε στο πλαίσιο της «καλόπιστης συνεργασίας», το ζήτημα δεν έκλεισε, ούτε για την Μάλτα, ούτε για την Κύπρο και τη Βουλγαρία.

Σε συζητήσεις που είχα με κυβερνητικούς, κρατικούς, οικονομικούς και νομικούς παράγοντες, τόσο στη Κύπρο, όσο στη Μάλτα, μου ανέφεραν ότι αναπτύχθηκες από τότε ένας έντονος υπόγειος ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο αυτά μικρά κράτη που ήθελαν τους ίδιους πελάτες. Υποθέτω ότι η Κύπρος έχει το πλεονέκτημα και την κατάρα να είναι 30 φορές μεγαλύτερη σε έκταση και αραιοκατοικημένη, καθώς επίσης να διαθέτει μια ιδιαίτερα διψασμένη για κερδοσκοπία κάστα από ντιβέλοπερς, χρεοκοπημένους με τη κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος του 2013 και έτοιμους για όλα. Με δέος οι θαυμαστές των Κυπρίων businessmen and businesswomen τους χαρακτηρίζουν «δαιμόνιους».[5] Σε αυτή την περίπτωση, αντί να θεωρούνται αποτέλεσμα της εργασίας  και να κολακεύουν τους εργαζόμενοι για τον «οικονομικό θαύμα» όπως παλαιότερα,[6] ή ένα «οικονομικό ήθος» όπως αυτό συνδέεται ζητήματα ταυτότητας των Κυπρίων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και του 1990,[7] οι οικονομολόγοι και σχολιαστές απολογητές ενδιαφέρονται να μειώσουν τους μισθούς, ενώ εκθειάζουν τους επιχειρηματίες-κερδοσκόπους. 

Ο Sergio Carrera, συζητώντας το ζήτημα των πωλήσεων διαβατηρίων της Μάλτας, διερωτάται «πόσο κοστίζει η ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη της ΕΕ», αφότου ξέσπασε η μεγάλη διαμάχη σχετικά με το πρόγραμμα ιθαγένειας-προς πώληση,[8] παρόμοιο με αυτό σήμερα εφαρμόζει η Κύπρος. Ο συγγραφέας αναλύοντας τις άνευ προηγουμένου παρεμβάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εύστοχα καταδεικνύει το ζήτημα αυτό ως καθοριστικό για τις μελλοντικές διαμορφώσεις της ιδιότητας του πολίτη της ΕΕ. Η Κύπρος και Βουλγαρία είναι τα κράτη μέλη που εξακολουθούσαν, μέχρι πρόσφατα, ανεξέλεγκτα να εμμένουν στο καθορισμό κριτηρίων, ιδιαίτερα προβληματικών για την απόκτηση κυρίως, και τη απώλεια ιθαγένειας, χωρίς καμία εποπτεία και λογοδοσία της ΕΕ. Τον παραξενεύει μάλιστα που ενώ η Μάλτα αντιμετωπίζεται τόσο αυστηρά, δεν συμβαίνει το ίδιο με την περίπτωση της Κύπρου.

Ορθά επισημαίνει ο Carrera ότι η παρέμβαση οι ΕΕ στην υπόθεση υπηκοότητας-προς πώληση της Μάλτας αποτελεί ισχυρό νομικό προηγούμενο στην αξιολόγηση της νομιμότητας των προγραμμάτων διαβατηρίου προς πώληση σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ.  Η υπόθεση αποκάλυψε επίσης την αυξανόμενη συνάφεια ενός συνόλου ευρωπαϊκών και διεθνών νομικών αρχών που περιορίζουν τη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών σε θέματα ιθαγένειας και παροχής ένας υπερεθνικός συνδυασμός χώρων λογοδοσίας που εξετάζει τον αντίκτυπό τους αποφάσεις σχετικά με την ιθαγένεια. Η υπόθεση ιθαγένειας/υπηκοότητας-προς-πώληση της Μάλτας έχει τοποθετηθεί στο προσκήνιο τη γενική αρχή της ειλικρινής συνεργασίας της ΕΕ σε θέματα ιθαγένειας. Οι ενέργειες των κρατών-μελών στον τομέα της ιθαγένειας δεν μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά στην ουσία την έννοια και ελευθερίες της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.

Αυτά τα μαθήματα ουδόλως ενδιέφεραν ή ενδιαφέρουν την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας που είναι διαπλεκόμενη μέσα στο πλέγμα της μερίδας εκείνης της ιθύνουσας τάξης που θησαυρίζει με το πρόγραμμα αυτό.

 

 

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Συνδρομητής στη Δ.Ξ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

 

[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[2] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί Ι: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας , Μέρος Πρώτο: «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση», Κράτος Δικαίου, 10 Σεπτεμβρίου 2020.

[3] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Δεύτερο, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά», Κράτος Δικαίου, 12 Σεπτεμβρίου 2020.

[4] Κοινή πρόταση, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 14 Ιανουαρίου 2014.

[5] Λοττίδης, Δ. (2020) «Κατώτεροι των περιστάσεων»,  Must, τ. 256, Καθημερινή 6 Σεπτεμβρίου 2020.

[6] Christodoulou, D. (1992)‘Inside the Cyprus Economic Miracle: The Labours of an Embattled Mini- Economy’, University of Minnesota Press, Minneapolis, MN.

[7] Mavratsas, C., ‘The Greek and Greek-Cypriot Economic Ethos: A Sociocultural Analysis’, The Cyprus Review, (1992), Vol. 4, No. 2, 7-43.

[8]Carrera S. (2014) “How much does EU citizenship cost? The Maltese citizenship-for-sale affair: A breakthrough for sincere cooperation in citizenship of the union?”,  CEPS 25 April 2014, at http://www.ceps.eu/book/how-much-does-eu-citizenship-cost-maltese-citizenship-sale-affair-breakthrough-sincere-cooperat

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Ο Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Είναι επικεφαλής της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα θεμελιώδη δικαιώματα στη Κύπρο για τον Οργανισμό της ΕΕ για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Εκπαιδεύτηκε και εργάστηκε ως δικηγόρος (barrister) και είναι μέλος των ευρωπαϊκών δικτύων εμπειρογνωμόνων για την Μετανάστευση και το Άσυλο (Odysseus network), την Ένταξη, την Ιθαγένεια και το Εργατικό δίκαιο. Έχει μελετήσει θέματα όπως το κράτος, τη μετανάστευση και άσυλο, θεμελιώδη δικαιώματα, κοινωνικό φύλο, ρατσισμό και διακρίσεις, συγκρούσεις/συμφιλίωση, συνταγματικά, ιθαγένεια, ψηφιακότητες και εργασιακά ζητήματα και δίκαιο.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *