• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Τρίτο

Ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα πώλησης διαβατηρίων;

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

  1. Εισαγωγή

Στο τρίτο μέρος εξετάζω  ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα.

Στο πρώτο μέρος, «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση,[2] είχα θέσει ακροθιγώς τους λόγους που επιβάλλουν τον άμεσο τερματισμό του προγράμματος πώλησης χρυσών διαβατήριων. Επικεντρώθηκα στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση. Στο δε  δεύτερο μέρος, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά»,[3] είχα εξετάσει τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, τη γραμμή υπεράσπισης και τις αντινομίες της από τη κυβέρνηση.

 

  1. Ποιοι επωφελούνται και ο υπερβάλλον ζήλος υπεράσπισης ως «ζήτημα επιβίωσής της οικονομίας» και ως «πατριωτικό καθήκον»

 

Για να κατανοήσουμε το πρόγραμμα αυτό πρέπει να το εντάξουμε στο ευρύτερο συγκείμενο της οικονομικής ανάπτυξης και να αναλύσουμε τις κινητήριες δυνάμεις που το έθεσαν σε κίνηση το (ελληνο)κυπριακό μόρφωμα. Το πρόγραμμα τούτο είναι, όπως έχει πολλάκις λεχθεί, απλώς η κορυφή του παγόβουνου ενός οικονομικού-κοινωνικού συστήματος που ελέγχει τους κυρίαρχους κρατικούς και μη θεσμούς, τη  πρακτική και κουλτούρα εύκολης κερδοσκοπίας, διαπλοκής και ατιμωρησίας στους τομείς της ανάπτυξης ακινήτων και του χρηματιπιστωτισμού. Μετά το 1974, αναπτύχθηκε ραγδαία ο τουριστικός τομέας που εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά σημαντικός. Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1990, ο χρηματοπιστωτισμός εμφανίστηκε στη Κύπρο με τις off-shore εταιρείες, σε αυτό ονομάζεται financialization.[4]

 

Τον Απρίλιο του 2013, με την κατάρρευση του τραπεζοκεντρικού συστήματος με το κούρεμα καταθέσεων μετά από πρόταση του Νίκου Αναστασιάδη Eurogroup, μπαίνει σε εφαρμογή το νέο πρόγραμμα με τροποποίηση της νομοθεσίας. Η Κυβέρνηση Αναστασιάδη ανέλαβε τη διακυβέρνηση το Μάρτιο του 2013. Αμέσως μετά το κούρεμα, όταν η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στη κατάσταση που είχε περιέλθει η χώρα με τους περιορισμούς αποφάσισε να εισαγάγει το πρόγραμμα παροχής ιθαγένειας έναντι επενδύσεων.[5] Μάλιστα ο νεοεκλεγμένος πρόεδρος είχε υποσχεθεί στους αλλοδαπούς μεγαλοκαταθέτες που είχε κουρέψει, ότι θα τους προσέφερε Κυπριακή ιθαγένεια ως αποζημίωση.[6]

 

Χωρίς καμία ουσιαστική συζήτηση και υπό τον εκβιασμό της οικονομικής κατάρρευσης λόγω της τραπεζικής ασυδοσίας η νέα πολιτική «ιθαγένεια έναντι ρευστού» ως «επενδυτικό πρόγραμμα» εισάγεται πρώτα με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου[7] και στη συνέχεια με τροπολογία του βασικού νόμου και τέθηκε σε ισχύ στις 30 Απριλίου 2013.[8] Ενώ υπήρχε από προηγουμένως ένα επενδυτικό πρόγραμμα, αυτό αλλάζει ριζικά το 2013. Το παλιό πρόγραμμα έδινε διακριτική ευχέρεια στον Υπουργό και στο Υπουργικό Συμβούλιο να πολιτογραφεί «οποιοδήποτε αλλοδαπό ενήλικα και με πλήρη ικανότητα, ο οποίος ικανοποιεί τον Υπουργό ότι κατέχει τα προσόντα για πολιτογράφηση σύμφωνα με τις διατάξεις του Τρίτου Πίνακα, δύναται να χορηγήσει σ’ αυτόν πιστοποιητικό πολιτογράφησης».[9] Η προηγούμενη κυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια είχε χορηγήσει 187 πολιτογραφήσεις σε επενδυτές που πληρούσαν τις διατάξεις του νόμου που προνοούσαν διαμονή και επενδύσεις σε τομείς της πραγματικής οικονομίας. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη χορήγησε πέραν των 5000 πολιτογραφήσεων, χωρίς αν μετρούμε και τη δυνατότητα πολιτογράφησης για ακόμα τρία εξαρτώμενα πρόσωπα.

Κάτι αλλάζει ριζικά εδώ.

 

  1. Τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται

 

Τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται με την αλλαγή της νομοθεσίας ήταν οι χρεοκοπημένοι  ντιβέλοπερς, οι (ζόμπι) τράπεζες που ήταν εξαρτώμενες από τους ντιβελοπερς των οποίων τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ανέχονται στο 40% της αξίας όλων των δανείων και μετριέται σε  δισεκατομμύρια, οι μεγάλοι οίκοι των τα ελεγκτικών και δικηγορικών γραφείων. Το 2013, η προσοχή του κόσμου ήταν στραμμένη στο πρωτοφανές κούρεμα και με επίκληση του καθεστώτος «έκτακτης οικονομικής ανάγκης», ένα αυταρχικό καθεστώς εξαίρεσης, όπου επιβλήθηκε μια πολιτική αυταρχικής λιτότητας με περικοπές σε μισθούς και ωφελήματα των εργαζομένων, περικοπές σε συνάξεις και επιδόματα. Τις συνέπειες την παγκόσμια κρίσης, αλλά και της ασυδοσίας του τραπεζικού κεφαλαίου ήρθαν να πληρώσουν οι εργαζόμενοι με του μισθούς να πάνε πίσω  στο επίπεδο του 2008 ως αποτέλεσμα ανακατανομής των εισοδημάτων από τους κάτω προς τους πάνω: Έρευνες με βάση τα στοιχεία της Eurostat (Eurostat 2020) καταδεικνύουν ότι από το 2013, στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης στην Κύπρο, το μερίδιο των εργαζομένων στο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν ήταν 7,5% χαμηλότερο σε σύγκριση με τη προηγούμενη περίοδο πριν από το 2013:

«Από το 2013 στην Κύπρο ασκήθηκε πολιτική υποτίμησης της εργασίας μέσω της εφαρμογής του μνημονιακού προγράμματος. Υποβοηθούμενη από την εκτεταμένη ανεργία, η πολιτική αυτή, προκάλεσε διαρθρωτική μετατόπιση της σχέσης της μισθωτής εργασίας με τις επιχειρήσεις. Οι μισθωτοί καρπώνονται τώρα, για το ίδιο ποσοστό ανεργίας, εισοδηματικό μερίδιο μικρότερο από την προ του 2013 περίοδο κατά περίπου 7,5 εκατοστιαίες μονάδες του ακαθάριστου προϊόντος του επιχειρηματικού τομέα (πριν από τις αναδιανεμητικές παρεμβάσεις της δημοσιονομικής πολιτικής) επειδή οι τροποποιημένες θεσμικές συνθήκες (με τυπική ή άτυπη μορφή) που προέκυψαν από την εφαρμογή του μνημονίου λειτουργούν υπέρ των επιχειρήσεων και αποδυναμώνουν την διαπραγματευτική ισχύ των μισθωτών.» [10]

 

Περίπου ένας στους δώδεκα εργαζόμενους αντιμετώπιζε φτώχεια και κοινωνικό αποκλεισμό. Η Κύπρος έχει μια ειδική κατηγορία των φτωχών εργαζομένων, οι οποίοι βρίσκονται σε σχετική φτώχεια και κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό, παρά το γεγονός ότι εργάζονται επειδή οι μισθοί τους είναι χαμηλοί: Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι το 2008-2011 το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο η φτώχεια ή ο κοινωνικός αποκλεισμός με βάση το όριο φτώχειας του 2008 ήταν το 16% του πληθυσμού και το αντίστοιχο ποσοστό το 2018 ήταν 26%. Με άλλα λόγια, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι, με βάση το όριο φτώχειας του 2008, ένας στους τέσσερις Κύπριους σήμερα κινδυνεύει από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό σε σύγκριση με έναν στους έξι το 2008.[11] Το τρίμηνο lockdown σε συνδυασμό με τους υπόλοιπους περιορισμούς για περιορισμό της εξάπλωσης  του COVID-19 που ακολούθησαν, οδήγησαν σε περαιτέρω επιδείνωση του εισοδήματος των εργαζομένων.

 

Με τη τροποποίηση του νόμου δόθηκε τεράστια διακριτική ευχέρεια στο Υπουργικό Συμβούλιο να πολιτογραφήσει οποιονδήποτε αλλοδαπό «για λόγους δημοσίου συμφέροντος» και χωρίς να πληροί τα απαιτούμενα έτη διαμονής και άλλες προϋποθέσεις. Η τροποποιητική νομοθεσία εισήγαγε ένα νέα τροποποίηση στις «τιμητικές πολιτογραφήσεις» του στο άρθρο 111Α. το οποίο εξουσιοδοτεί το Υπουργικό Συμβούλιο σε εξαιρετικές περιπτώσεις παροχής πολύτιμων υπηρεσιών στη Δημοκρατία να επιτρέπει, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, την τιμητική πολιτογράφηση ενός αλλοδαπού που διαφορετικά δεν πληροί κανένα από τα απαιτήσεις που ορίζονται στα άλλα τμήματα του νόμου. Επίσης, υπό όρους που ορίζονται κατά περίπτωση, το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί να επιτρέψει την πολιτογράφηση αλλοδαπών επιχειρηματιών και επενδυτών που διαφορετικά δεν πληρούν τις απαιτήσεις του νόμου για πολιτογράφηση.[12] Ο νόμος προβλέπει επίσης ότι πριν από την πολιτογράφηση ενός τέτοιου προσώπου, το Υπουργικό Συμβούλιο πρέπει να ενημερώσει τη Βουλή των Αντιπροσώπων, όπως αναφέρεται. 111Α (3). Η δεύτερη φάση ήρθε με πρόταση του Αβέρωφ Νεοφύτου που άλλαζε τα κριτήρια και επέτρεπε της προσμέτρηση στο αναγκαίο ποσό επένδυσης σχεδόν όλο το ποσό που παίρνουν οι ντιβέλοπερς και άλλες κερδοσκοπικές εταιρείες.

 

Είναι ενδιαφέρον ότι οι πιο πάνω τροποποιήσεις γίνονται όταν η κόντρα μεταξύ Κομισιόν-Μάλτας είναι το απόγειο της, ωστόσο η αυστηρότητα της Κομισιόν φαίνεται εξαντλείται στη Μάλτα, και μόνο εμμέσως και με ήπιο τρόπο να γίνεται οποιαδήποτε αναφορά στη Κύπρο. Αυτό προφανώς γίνεται γιατί έχει επιβληθεί στη Κύπρο το πρωτοφανές κούρεμα καταθέσεων, ενώ η Μάλτα δε φαίνεται έχει καν επηρεαστεί αρνητικά από τη οικονομική κρίση.  Το τμήμα της ιθύνουσας τάξης γύρω από την νέα δεξιά κυβέρνηση θεωρεί ότι η κομισιόν της «κλείνει το μάτι» και έτσι προχωρά με ανελέητο τρόπο στο πρόγραμμα «χρυσών» πολιτογραφήσεων.

 

Στο επόμενο δούμε την υπόθεση της Μάλτα που μπορεί να δώσει διδάγματα σε σχέση με τη Κυπριακή περίπτωση.

 

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Συνδρομητής στη Δ.Ξ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

 

[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[2] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί Ι: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας , Μέρος Πρώτο: «Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση», Κράτος Δικαίου, 10 Σεπτεμβρίου 2020.

[3] Τριμικλινιώτης, Ν. (2020) Η ιθαγένεια στο σφυρί ΙΙ: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας Μέρος Δεύτερο, «Μια παγκόσμια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας με ιδιαίτερα Κυπριακά χαρακτηριστικά», Κράτος Δικαίου, 12 Σεπτεμβρίου 2020.

[4] Trimikliniotis, N. (2001) “Europeanisation and Modernisation: Locating Cyprus in the Southern European Context”, The Cyprus Review, vol. 13:2, Fall 2001, pp. 47-74. Trimikliniotis, N., Ioakimoglou, E. and Pantelides, P.] (2012) “A Political Economy of Division, Development and Crisis: Envisioning Reunification Beyond the Cyprus Economic Miracle”, Trimikliniotis, N. and Bozkurt, U. (eds.) Beyond A Divided Cyprus: A State and Society in Transformation, MacMillan Palgrave, New York, pp. 217-247.

[5] For the Council of Ministers decision 19 March 2013, see http://eudo-citizenship.eu/NationalDB/docs/CYP%20Decision%20of%20the%20Council%20of%20Ministers%20dated%2019.3.14.pdf Για την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου στις 19 Μαρτίου 2013, βλ. Http://eudo-citizenship.eu/NationalDB/docs/CYP%20Decision%20of%20the%20Council%20of%20Ministers%20dated%2019.3.14.pdf

[6] Καθημερινή «Cypriot passports for major account holders who suffered haircut», ekathimerini, 14.04.2013

https://www.ekathimerini.com/150357/article/ekathimerini/news/cypriot-passports-for-major-account-holders-who-suffered-haircut

[7] Πρακτικά της Συνεδρίας του Υπουργικού Συμβουλίου Ημερομηνίας 15 και 16/4/2013, Αναθεώρηση κριτηρίων και όρων για κατ’ εξαίρεση πολιτογράφηση αλλοδαπών επενδυτών/επιχειρηματιών με βάση την παρ. 2(στ) του Τρίτου Πίνακα των περί Αρχείου Πληθυσμού Νόμων 2002-2011 και κατ’ εξαίρεση πολιτογράφηση του/της συζύγου και τέκνων άνω των 18 ετών αλλοδαπού επιχειρηματία επενδυτή πολιτογραφηθέντος κατ’ εξαίρεση βάσει Απόφασης του Υπουργικού Συμβουλίου. Αρ. Απόφασης 74.912

[8] Νόμος 36(I)/2013.

[9] Άρθρο 111, του Περί Αρχείου Πληθυσμού Νόμος του 2002,  141(I)/2002.

[10] Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (2019) Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση, ΙΝΕΚ, https://www.inek.org.cy/images/pdf/oikon_apasxol/ekthesi_2019.pdf

[11] Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (2019) Έκθεση για την Οικονομία και την Απασχόληση, ΙΝΕΚ, https://www.inek.org.cy/images/pdf/oikon_apasxol/ekthesi_2019.pdf

[12] Ο νόμος 36(Ι)/2013: «Το Υπουργικό Συμβούλιο μπορεί, υπό όρους ως ήθελε κατά περίπτωση καθορίσει, να επιτρέψει την πολιτογράφηση αλλοδαπών επιχειρηματιών και επενδυτών χωρίς να ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που περιγράφονται στις παραγράφους (1)(α), (1)(β) και (1)(δ) του Τρίτου Πίνακα.» http://www.cylaw.org/nomoi/arith/2013_1_036.pdf

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Ο Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Είναι επικεφαλής της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα θεμελιώδη δικαιώματα στη Κύπρο για τον Οργανισμό της ΕΕ για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Εκπαιδεύτηκε και εργάστηκε ως δικηγόρος (barrister) και είναι μέλος των ευρωπαϊκών δικτύων εμπειρογνωμόνων για την Μετανάστευση και το Άσυλο (Odysseus network), την Ένταξη, την Ιθαγένεια και το Εργατικό δίκαιο. Έχει μελετήσει θέματα όπως το κράτος, τη μετανάστευση και άσυλο, θεμελιώδη δικαιώματα, κοινωνικό φύλο, ρατσισμό και διακρίσεις, συγκρούσεις/συμφιλίωση, συνταγματικά, ιθαγένεια, ψηφιακότητες και εργασιακά ζητήματα και δίκαιο.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *