• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Η ιθαγένεια στο σφυρί: Απειλή για το κράτος δίκαιου, της δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής πολιτότητας

Μέρος Πρώτο: Χουντικές πρακτικές, συγκάλυψη διαφθοράς και το δικαίωμα στη πληροφόρηση

Του Νίκου Τριμικλινιώτη,

 Εμπειρογνώμονας για θέματα ιθαγένειας το Δίκτυο Global Citizenship Observatory (GLOBALCIT)[1]

 

Το Bonanza της πώλησης διαβατηρίων: Μια αδιανόητη ιστορία 

Στα άρθρα μου αυτά θα προβάλω τους βασικούς λόγους για τους οποίους θεωρώ ότι το πρόγραμμα των επενδύσεων με αντάλλαγμα τη πολιτογράφηση είναι απαράδεκτο και επιζήμιο για την δημοκρατία, την οικονομία και την κοινωνία. Αυτά καθιστούν επιβεβλημένο τον άμεσο τερματισμό του, όπως επιβεβλημένο είναι να ακολουθήσει εκτεταμένη έρευνα μέσα από μια διαδικασία εξέτασης της κάθε περίπτωσης χωριστά για ανάκληση τη πολιτογραφήσεων και ποινική έρευνα για αθέμιτο πλουτισμό, διαπλοκή και διαφθορά. Τέλος απαιτείται μια σε βάθος έρευνα από ανεξάρτητη επιτροπή που να μην είναι διορισμένη από τους διαπλεκόμενους.

Για πρώτη φόρα επιτέλους η κυβέρνηση αισθάνεται την πίεση να διακόψει το πρόγραμμα, μετά τις αποκαλύψεις του Al Jazeera με την κυβέρνηση και τους μεγαλοπαράγοντες γύρω από το προεδρικό διασπασμένους ανάμεσα σε αυτούς που θέλουν διακοπή μέσα από ένα «sunset clause» του λόγω του κόστους στο γόητρο της χώρας, κι αυτούς  που θέλουν συνέχιση του με μικροαλλαγές για να συνεχίσει η πώληση «χρυσών διαβατηρίων».[2]   Παρά το σκανδαλοθηρικό στυλ, η κριτική είναι εύστοχη κι έγκυρη, εφόσον αποκαλύπτει τη διαφθορά στην καρδιά του προγράμματος. Το κανάλι αναφέρει:

«Με αιτούντες από περισσότερα από 70 έθνη, καθένας από τους οποίους απαιτείται να πραγματοποιήσει μια επένδυση 2 εκατομμυρίων ευρώ (περίπου 2,5 εκατομμύρια δολάρια) για να πληροί τις προϋποθέσεις, το σχέδιο «χρυσού διαβατηρίου» της Κύπρου αποκαλύπτει πώς η ιθαγένεια ενός μικρού έθνους-κράτους της ΕΕ έχει γίνει εμπόρευμα για τους διεθνοποιημένους μεγιστάνες».[3]

 

Θεωρώ ότι ζούμε την αρχή του τέλους του μεγάλου Bonanza. Αυτό, υπό προϋποθέσεις, αποτελεί ένα σημαντικό άνοιγμα για ρήξη με το καταστροφικό αυτό μοντέλο διακυβέρνησης και στρεβλής ανάπτυξης. Ωστόσο, πλανώνται πλάνη οικτρά όσοι νομίζουν ότι η ηγεμονική αυτή θα εγκαταλείψει τα προνόμια και την εξουσία αμαχητί. Μάλλον θα επιχειρήσει να παγώσει το πρόγραμμα μέχρι να καταλαγιάσει ο κουρνιαχτός και μετά βλέπει κάνει. Εξάλλου η κυπριακή ρήση «στύλον-στύλον, άνεση» είναι η πολιτική που χαρακτηρίζει τον ίδιο τον Αναστασιάδη και τη διακυβέρνηση του, όπως τόσο γλαφυρά μου ανέφερε ο αείμνηστος Αλέκος Μαρκίδης:

«Γιατί ψάχνεις στρατηγική; Δε κατάλαβες ότι η πολιτική τους αφορά το τί θα κάνουν εντός τη ημέρας και αύριο βλέπουμε;»

 

Οι λόγοι για τους οποίους ενίσταμαι στο πρόγραμμα και θεωρώ επιβεβλημένο τον άμεσο τερματισμό του  και την σε βάθος διερεύνησης του φαινομένου από ανεξάρτητη επιτροπή, είναι οι εξής:

  1. Ενώ το φαινόμενο αυτό αποτελεί μια διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, ένα παγκόσμιο φαινόμενο που ξεπερνά ασφαλώς το κυπριακό μόρφωμα, ωστόσο, το τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που επωφελείται τα μάλα. Ένα τμήμα της ιθύνουσας τάξης έχει «καταλάβει» ή «υφαρπάξει» το κράτος σε μια διαδικασία που σήμερα ονομάζεται state capture. Πρόκειται για μια διαδικασία διαφθοράς και διαπλοκής στη κορυφή του κράτους και της ιθύνουσας τάξης. Απαιτούνται τομές, αν θα μπορέσουμε να απαλλαγούμε από αυτή την καταστροφική διαδικασία.

 

  1. Το πρόγραμμα πώλησης διαβατηρίων είναι ένα εκ φύσεως διαβρωτικό για τη δημοκρατία φαινόμενο. Τα προγράμματα αυτά, ιδίως όταν αποψιλώνονται από καθολικές υποχρεώσεις σε σχέση με τη διαμονή και τη εξασφάλιση μιας «πραγματικής σχέσης» με τη χώρα είναι άκρως διαβρωτικά και επικίνδυνα για τη δημοκρατία που έμπρακτα απαξιώνουν και υπονομεύουν την έννοια του πολίτη από την κοινωνικότητα τους ως μίνιμουμ γνήσιος δεσμός που ορθολογιστικά να δένει την κοινωνία.

 

  1. Η εμμονή στη συνέχιση τους προγράμματος αυτού βάζει τη Κυπριακή Δημοκρατία μπαίνουμε σε μια επικίνδυνη μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες. Θεωρώ ότι το πρόγραμμα αυτό υπονομεύει την Ευρωπαϊκή ιδιότητα του πολίτη και το τέλος του δρόμου. Οι Ευρωπαϊκές αντιδράσεις και διαστάσεις του ζητήματος είναι εξαιρετικά σημαντικές. Αν μελετηθούν οι νομικές και πολιτικές ενστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα προγράμματα αυτά, η προηγούμενη εμπειρία με τη Μάλτα που είχε παρόμοιο πρόγραμμα, οι εκθέσεις όπως αυτή της Moneyval για τη Κύπρο,[4] και όταν εξεταστεί η ανάπτυξη του δικαίου σχετικά με την ιθαγένεια στην νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι φανερό που οδηγούνται τα πράγματα, ιδίως εάν επιμένει η Κυπριακή Δημοκρατία στο πρόγραμμα αυτό. Η χώρα μας οδηγείται σε μετωπική σύγκρουση με τις Βρυξέλλες, αλλά με άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ, εφόσον πλέον υπονομεύεται όχι μόνο η έννοια του πολίτη της ΕΕ, αλλά και η αμοιβαία αναγνώριση, η καλόπιστη συνεργασία και η λειτουργία το συστήματος της ενιαίας αγοράς και ελεύθερης διακίνησης των πολιτών στην ΕΕ. Η λογική της αυτοσυντήρησης των θεσμών της ΕΕ, οδηγεί την επιβολή περιορισμών στη ΚΔ, διότι αν επιτραπεί να συνεχίσει το πρόγραμμα, τότε οδηγούμαστε σε ένα λυσσαλέο ανταγωνισμό πώλησης διαβατήριων μέχρι τον πάτο ως μέσο απόκτησης της ιθαγένειας της ΕΕ που είναι και το ζητούμενο στους επίδοξους «συμπολίτες» μας. Αναφέρονται 5000 πολιτογραφήσεις από την κυβέρνηση Αναστασιάδη. Ωστόσο, δικαιούνται επιπλέον ακόμα τρία εξαρτώμενα πρόσωπα, μέχρι 28 χρονών, αν ο κύριος αποδέκτης της πολιτογράφησης αποδείξει εξάρτηση.

 

Στο σημερινό πρώτο άρθρο θα επικεντρωθώ στη απόπειρα συγκάλυψης που παραβιάζει τη βασική αρχή της προστασίας των whistleblower και του δικαιώματος στη πληροφόρηση.

 

Οι «υπέρ πατρίδoς» χουντικές πρακτικές για συγκάλυψη της διαφθοράς και το  δικαίωμα στη πληροφόρηση

 

Οι δημοσιεύσεις του Al-Jazeera αποκαλύπτουν το βάθος και εύρος της διαφθοράς και της ασυδοσίας της ιθύνουσας κάστας που διαφεντεύει τη χώρα. Αντί να προβληματιστούν οι κυβερνώντες και όσους τους υπηρετούν, ο πανικός τους κάνει ακόμα πιο αυταρχικούς και θρασείς, εξαπολύοντας ανθρωποκυνηγητό για τον whistleblower (πληροφοριοδοτη δημοσίου συμφέροντος) που επέτρεψε στους κοινούς θνητούς ιθαγενείς να πληροφορηθούν επιτέλους σε ποιους πώλησαν την ιθαγένεια μας και με ποιους όρους. Παραβιάζοντας την Ευρωπαϊκή Οδηγία σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου,[5] παρακολουθούμε κυβερνητικές πράξεις που μόνο οι χούντες πράττουν που συνοδεύεται με ένα απαράδεκτο λόγο δήθεν περί «προδοσίας» που πλήττει το «εθνικό συμφέρον». Οι κυβερνητικοί χειρισμοί γίνονται ακόμα περίγελοι με την απόφαση του δικαστηρίου των ΗΠΑ στην υπόθεση του πλέον διάσημου whistleblower, του Edward Snowden: Επτά χρόνια αφότου ο πρώην «εργολάβος» της Υπηρεσίας Εθνικής Ασφάλειας, Σνόουντεν, αποκάλυψε τη μαζική παρακολούθηση των τηλεφωνικών αρχείων των Αμερικανών, το Αμερικανικό εφετείο διαπίστωσε ότι το πρόγραμμα ήταν παράνομο και ότι οι ηγέτες των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ που το υπερασπίστηκαν δημοσίως δεν έλεγαν την αλήθεια.[6]

 

Ενώ η  Ευρωπαϊκή Οδηγία απαιτεί όπως τα κράτη μέλη θεσπίσουν πολιτικές που να διασφαλίζει ότι οι πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος τυγχάνουν προστασίας από το ενωσιακό δίκαιο, με σκοπό τη διασφάλιση της ισορροπημένης και αποτελεσματικής προστασίας της πληροφόρησης και την καταπολέμηση της διαφθοράς, οι κυβερνώντες κάνουν ακριβώς το αντίθετο. H Oδηγία, η οποία δεσμεύει όλα τα κράτη μέλη από τη δημοσίευση της στην εφημερίδα της ΕΕ (Οκτώβρη 2019), προβλέπει ρητή απαγόρευση αντιποίνων και υποχρέωση προστασίας του πληροφοριοδότη. Η όλη συζήτηση να εντοπιστεί ο «δράστης» της διαρροής των πληροφοριών στο Al-Jazeera καταδεικνύει ότι εξ αρχής η πρόθεση τους ήταν για παραβίαση του δικαίου με το μπουκάρισμα της αστυνομίας στη βουλή.

 

Ίσως όμως ακόμα τραγικότερο και πιο επικίνδυνο είναι ότι τόσο οι καθ’ ύλην πολιτειακοί θεσμοί, όσο και η κυρίαρχη μερίδα του δημογραφικού κόσμου, της υποτιθέμενης «τέταρτης εξουσίας», αντί να ελέγχει την εξουσία όπως είναι ο θεσμικός της ρόλος σε μια δημοκρατία, όχι μόνο είναι υποτελής προς την εκτελεστική εξουσία, αλλά ενεργά μεγεθύνει, αποπροσανατολίζει, φιμώνει και υπηρετεί με ζήλο το κυνήγι μαγισσών που συντελείται. Η ίδια η Επίτροπος Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, που στις 20 Φεβρουαρίου 2020 παρουσίασε σε διεθνές συνέδριο την πρόταση της για το πώς η Κύπρος προτίθεται να μεταφέρει και να εφαρμόσει την Οδηγία αυτή στο Κυπριακό δίκαιο,[7] γνωμάτευσε ότι η διαρροή ήταν παράνομη, επιχειρώντας να δώσει νομική κάλυψη στο κυνήγι μαγισσών,  παραγνωρίζοντας παντελώς ότι η πολιτεία ήδη δεσμεύεται από την Οδηγία για την προστασία των πληροφοριοδοτών ακόμα και πριν την εναρμονίσει.[8] Το κρατικό κανάλι, αλλά κι όλα τα ιδιωτικά κανάλια με μετρημένες φωτεινές εξαιρέσεις, εργολαβικά συμμετέχουν σε ένα κλίμα πνευματικής τρομοκρατίας, αντί να υπερασπιστούν το δικαίωμα στη πληροφόρηση.

 

Σε αυτό κλίμα οι θεσμικά συστημικοί φαίνονται να τελούν υπό καθεστώς άρνησης[9] για τις άκρως επιζήμιες συνέπειες του προγράμματος τούτου. Όλοι γνωρίζουν και απλώς αρνούνται να αναγνωρίσουν τη τεράστια ζημιά που κατ’ εξακολούθηση συντελείται όσο το πρόγραμμα αυτό συνεχίζει. Ασφαλώς, το ότι λειτουργεί ένα καθεστώς ή κατάσταση άρνησης δεν πρέπει εκπλήττει δεδομένης της χρόνιας επίσημης συγκάλυψης των φρικαλεοτήτων και τα εγκλημάτων του παρελθόντος ως κομμάτι του παζλ του Κυπριακού. Ωστόσο, το καθεστώς ή κατάσταση άρνησης λειτουργεί ως επιπλέον επιβαρυντικός παράγοντας που επιβάλλει φίμωση, περιπλέκει και υπονομεύει το κράτος δικαίου και τα δημοκρατικά πράγματα στη χώρα.

Στο επόμενο άρθρο εξετάζω ποιοι επωφελούνται από το πρόγραμμα, τη διαδικασία εμπορευματοποίησης της ιθαγένειας, όπως αυτό εμφανίζεται στο κυπριακό μόρφωμα και πως αυτό το πρόγραμμα τροφοδοτεί και αναπαράγει το διεφθαρμένο τμήμα εκείνο της Κυπριακής ιθύνουσας τάξης που έχει «καταλάβει» το κράτος σε μια διαδικασία state capture.

 

 

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Συνδρομητής στη Δ.Ξ.Ν.Σ.

«Κράτος Δικαίου»

 

[1] Βλ. https://globalcit.eu/ Η έκθεση μου για τη Κύπρο είναι διαθέσιμη: Trimikliniotis, N. (2015) Country report on citizenship law: Cyprus, [GLOBALCIT], EUDO Citizenship Observatory, 2015/01, Country Reports, Retrieved from Cadmus, European University Institute Research Repository, at: http://hdl.handle.net/1814/34479

[2] Μαρίνα Οικονομίδου, (2020) «Ψάχνουν sunset clause για το πρόγραμμα», Καθημερινή, 6/9/2020.

[3] Al Jazeera The Cyprus Papers, Investigative Unit has obtained a leak of documents revealing that almost 2,500 people paid to become Cypriot citizens between 2017 and 2019,

https://interactive.aljazeera.com/aje/2020/cyprus-papers/index.html

[4]Council of Europe (2020)  «Cyprus should pursue money laundering from criminal proceeds generated outside of the country more aggressively», https://www.coe.int/en/web/moneyval/-/cyprus-should-pursue-money-laundering-from-criminal-proceeds-generated-outside-of-the-country-more-aggressively

[5] ΟΔΗΓΙΑ (EE) 2019/1937 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 23ης Οκτωβρίου 2019, L 305/17 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32019L1937&from=en

σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου της Ένωσης

[6] Raphael Satter (2020)  «U.S. court: Mass surveillance program exposed by Snowden was illegal», Reuters 3. 9.2020, https://www.reuters.com/article/us-usa-nsa-spying/u-s-court-mass-surveillance-program-exposed-by-snowden-was-illegal-idUSKBN25T3CK

[7] Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου (2020) «How will CYPRUS protect whistle – blowers -From new laws to secure, anonymous digital drop boxes»,( ανακοίνωση σε συνέδριο) Participation of the Commissioner for Personal Data Protection it the International Panel Event about the new European Directive to protect Whistleblowers, 10th February 2020,

http://www.dataprotection.gov.cy/dataprotection/dataprotection.nsf/0D9811D2E02FDE92C225850C00458D8F/$file/Panel%20discussion%20on%20Whistleblowing.pdf

[8]Ειρήνη Λοϊζίδου Νικολαΐδου (2020) «Ανακοίνωση Επιτρόπου σχετικά με δημοσίευμα του αραβικού πρακτορείου ειδήσεων Al- Jazeera»,  25 Αυγούστου 2020, http://www.dataprotection.gov.cy/dataprotection/dataprotection.nsf/All/5D651A2DEF1F2F4DC22585CF00404A0E?OpenDocument

[9] Cohen, Stanley (2001) States of Denial, Knowing about atrocities and suffering, Polity, London.

Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης

Ο Δρ. Νίκος Τριμικλινιώτης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Είναι επικεφαλής της ομάδας εμπειρογνωμόνων για τα θεμελιώδη δικαιώματα στη Κύπρο για τον Οργανισμό της ΕΕ για τα θεμελιώδη δικαιώματα. Εκπαιδεύτηκε και εργάστηκε ως δικηγόρος (barrister) και είναι μέλος των ευρωπαϊκών δικτύων εμπειρογνωμόνων για την Μετανάστευση και το Άσυλο (Odysseus network), την Ένταξη, την Ιθαγένεια και το Εργατικό δίκαιο. Έχει μελετήσει θέματα όπως το κράτος, τη μετανάστευση και άσυλο, θεμελιώδη δικαιώματα, κοινωνικό φύλο, ρατσισμό και διακρίσεις, συγκρούσεις/συμφιλίωση, συνταγματικά, ιθαγένεια, ψηφιακότητες και εργασιακά ζητήματα και δίκαιο.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *