• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Καταδίκη αθώων, το υποκειμενικό φαίνεσθαι της δικαιοσύνης

-Οι παράγοντες που απειλούν την αντικειμενική δικαιοσύνη ως προς την καταδίκη των ενόχων

Όπως όλοι γνωρίζουμε η αδικία οπουδήποτε και αν υπάρχει είναι απειλή για την δικαιοσύνη παντού , συνεπώς σε οποιοδήποτε τομέα του κράτους υφίσταται ,παραποίει το κράτος δικαίου σε όλους τους τομείς του. Ιδιαίτερα όταν η αδικία λαμβάνει χώρο στο δίκαιο καθαυτό τότε αυτό αποτελεί την αρχή του τέλους , της καταστροφής του κράτους δικαίου . Όταν δηλαδή καταδικάζονται αθώοι για εγκλήματα τα οποία δεν έχουν διαπράξει , ή η ποινή που λαμβάνουν δεν αρμόζει  με τον τύπο του  εγκλήματος που έχουν διαπράξει .Αυτή είναι η άλλη όψη του νομίσματος ,όχι το ‘είναι’ αλλα το υποκειμενικό φαίνεσθαι  της δικαιοσύνης. Όπου σε αυτή καταδικάζονται εσφαλμένα άνθρωποι βασιζόμενοι σε παράγοντες οι οποίοι δεν θα έπρεπε να έχουν θέση στην απονομή της δικαιοσύνης , και έρχονται σε ρήξη με αυτό που ορίζεται δίκαιο.. Ένα παράδειγμα το οποίο τονίζει την επιτακτική ανάγκη του κράτους δίκαιού να μην εξαρτάται από παράτυπους παράγοντες ,είναι στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ,όπου κάθε χρόνο πάνω από 2.3 -5 % φυλακισμένοι έχουν καταδικαστεί εσφαλμένα για σοβαρά αδικήματα .Αξίζει να αναφερθεί ότι το 4,1% που έχει καταδικαστεί σε θανατική ποινή είναι αθώοι.

Απαρυθμίζοντας  τους παράγοντες που οδηγούν στην αποτυχία της απονομής δικαιοσύνης .Θα ήθελα να ξεκινήσω με τις συστηματικές διακρίσεις ,στα κοινωνικά στερεότυπα όπως το  φύλο ,τη φυλή , το οικογενειακό ιστορικό , την εμφάνιση , το κοινωνικό επίπεδο ,όλα αυτά δυστυχώς μπορεί να  παίξουν σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση των δικαστικών αποφάσεων . Για παράδειγμα  οι γυναίκες κατηγορούνται για λιγότερο σοβαρά αδικήματα σε σχέση με τους άντρες  . Οι δικαστές λαμβάνοντας υπόψη ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο ικανές να διαπράξουν ένα βίαιο έγκλημα ,δίνουν βάση στην ψυχολογική κατάσταση του κατηγορούμενου και τα αίτια του ,σε αντίθεση όταν πρόκειται για άντρα δίνουν βάση στο έγκλημα.( Wilczynski & Morris ,1993 : 36-61). Επίσης οι φυλετικές διακρίσεις υπάρχουν σύμφωνα με έρευνες σε ιθαγενείς πληθυσμούς και μειονότητες , στην Αυστραλία (Αβορίγινες) ΗΠΑ  (Αφροαμερικανους ,Ισπανούς) , Καναδά , Αγγλία ,Νέα Ζηλανδία , Σουηδία , Δανία. (Snowball& Weatherburn ,2007) , (Halevy ,1995) , (Doerner & Demuth ,2010)

 Ακόμη ένας άλλος παράγοντας που καθοδηγεί το αποτέλεσμα της ποινικής απόφασης και διαστρεβλώνει την αντικειμενική δικαιοσύνη είναι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης που δημιουργούν διάφορες και αλληλοσυγκρουόμενες εκδοχές μίας νομικής υπόθεσης. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις και τα συμφέροντα που εξυπηρετούν ,κατορθώνουν να πλάθουν συνειδήσεις και συνεπώς τις ποινικές αποφάσεις . Επιπρόσθετα , ένας άλλος επιζήμιος παράγοντας που οδηγεί σε εσφαλμένη καταδίκη, είναι οι λανθασμένες ταυτοποιήσεις ενόχων από αυτόπτες μάρτυρες. Οι λανθασμένες ταυτοποιήσεις μπορεί να οφείλονται σε πολλούς λόγους, κυρίως στην πλάνη της ανθρώπινης μνήμης λόγω ψυχολογικών παραγόντων  , ή άλλων λειτουργικών παραγόντων όπως είναι το πέρασμα του χρόνου που έχει αρνητικές συνέπειες στην ανθρώπινη μνήμη .Παράλληλα όμως όπως έρευνες δείχνουν ένας αυτόπτης μάρτυρας είναι 1,4 φορές πιο πιθανό να θυμηθεί και να ταυτοποίησή ένα ένοχο που ανήκει στην ίδια φυλετική κατηγορία με αυτόν .Για να κατανοήσουμε την σοβαρότητα αυτού του παράγοντα ,παγκοσμίως  σύμφωνα με έρευνες δείχνει πώς αποτελεί την αιτία στο 72% των υποθέσεων εσφαλμένης καταδίκης , όπου στην συνέχεια αποδείχθηκε η αθωότητα τους μέσω DNA Test.

Αξίζει να σημειωθεί πως η παραδοχή ενοχής είναι σημαντικός παράγοντας όπου επηρεάζει σημαντικά το αποτέλεσμα μίας δίκης , καθώς με την αποδοχή της ενοχής του ο κατηγορούμενος μπορεί να καταδικαστεί  για ένα έγκλημα το οποίο δεν έχει διαπράξει. Στο 30%  των υποθέσεων αθώοι δηλώνουν ενοχή και καταδικάζονται εσφαλμένα. Επιπρόσθετα ,σύμφωνα με έρευνες το 60%  ιατροδικαστικών υποθέσεων  έχουν οδηγήσει σε εσφαλμένες καταδίκες εξαιτίας  ψευδείς  παρουσίασης στοιχείων, απόκρυψης ενοχοποιητικών στοιχείων ακόμη και από λανθασμένα στοιχεία που δόθηκαν από ιατροδικαστές εμπειρογνώμονες (Garrett & Neufeld, 2009) , (Garrett et al., 2009)

Μια πολύ σημαντική νομική υπόθεση που καταδεικνύει αυτό το γεγονός ,είναι η καταδίκη του Anthony Hanemaayer ως ένοχου για διάρρηξη ,ένοπλη επίθεση και παρενόχληση ,με ενοχοποιητικά στοιχεία όπου αυτόπτης μάρτυρας ήταν η μητέρα του θύματος . Η αποδοχή ενοχής είναι ελαφρυντικός παράγοντας και προκύπτει μείωση ποινής, έτσι δέχθηκε να ομολογήσει παρόλο που ήταν αθώος .Αποδείχθηκε η αθωότητα του όταν βρέθηκε και ομολόγησε ο πραγματικός ένοχος , όμως ήταν πλέον αργά καθώς είχε ήδη εκτελέσει την ποινή του.

Εν κατακλείδι , είναι επιτακτική ανάγκη και υποχρέωση μας , αν θέλουμε να θεωρούμαστε δίκαιοι «υπηρέτες» της δικαιοσύνης να αποτρέψουμε όσα έχουμε αναφέρει παραπάνω εφαρμόζοντας ορισμένες μεταρρυθμίσεις . Καθώς αρμόζει να θέσουμε γερά θεμέλια για ένα κράτος δικαίου όπου δεν θα υπήρχε το οξύμωρο σχήμα της δικαιοσύνης και τις καταδίκης αθώων. Όπως έχει αναφέρει  ο Πυθαγόρας η δικαιοσύνη πρέπει να είναι τετράγωνη , να μοιράζεται σε όλα τα μέρη ίσα και όμοια.

 

 

Χριστίνα Ιωάννου

 

 

Duncan, Colby (2019) “Justifying Justice: Six Factors of Wrongful Convictions and Their Solutions,” Themis: Research Journal of Justice Studies and Forensic Science: Vol. 7 , Article 6

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *