• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Σχόλιο για 2 Πρόσφατες Αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου

Η Δεξαμενή Νομικής Σκέψης «Κράτος Δικαίου», όπως εξηγείται στην ιστοσελίδα της, ιδρύθηκε με έναν και μοναδικό σκοπό: τη δημιουργία ενός πραγματικού κράτος δικαίου. Όπου δηλαδή θα κυριαρχεί πραγματικά το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας, και όχι μόνο στη θεωρία.

Πρόσφατα, είχα την ευκαιρία να διαβάσω δύο αποφάσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, η πρώτη στα πλαίσια της πρωτοβάθμιας δικαιοδοσίας του ενώ η δεύτερη στα πλαίσια ποινικής έφεσης, οι οποίες συνάδουν πλήρως με τους ως άνω σκοπούς που πρεσβεύει το «Κράτος Δικαίου». Είδα, στην πρώτη απόφαση, το νόμο να κυριαρχεί και να εφαρμόζεται, παρά τις οποιεσδήποτε συνέπειες. Στη δεύτερη, είδα μια κατά πολύ βελτιωμένη προσέγγιση σε ότι αφορά την αξιολόγηση της παραδοχής ενώπιον Δικαστηρίου.

Η πρώτη απόφαση λοιπόν, εκδόθηκε στα πλαίσια της Πολιτικής Αίτησης 64/2020, ημερομηνίας 09/07/2020, όπου ο αιτητής, Σύριος υπήκοος, ζητούσε την έκδοση Habeas Corpus ad Subjiciendum.

Επιγραμματικά, ο αιτητής τελούσε υπό κράτηση για 16 μήνες, μετά την έκδοση διατάγματος κράτησης εναντίον του, από τον Ανώτερο Διευθυντή του Τμήματος Αρχείου Πληθυσμού και Μετανάστευσης, για λόγους εθνικής ασφάλειας. Το εν λόγω διάταγμα, σημειώνεται, κρίθηκε ως νόμιμο από το Διοικητικό Δικαστήριο με σχετική απόφαση ημερομηνίας 27/06/2019.

Ο αιτητής είχε υποβάλει αίτημα για πολιτικό άσυλο την επόμενη μέρα της άφιξης του στις ελεύθερες περιοχές (28/02/2019), το οποίο απορρίφθηκε με απόφαση ημερομηνίας 10/07/2019. Ωστόσο, η σχετική απόρριψη γνωστοποιήθηκε στον ίδιο στις 11/10/2019. Από την ημερομηνία της απόρριψης του αιτήματος του λοιπόν, συνέχισε η κράτηση του για λόγους εθνικής ασφάλειας και για σκοπούς απέλασης του.

Ενόψει των πιο πάνω, ο αιτητής καταχώρησε την υπό συζήτηση πολιτική αίτηση, ισχυριζόμενος πως η κράτηση του ήταν παράνομη από απόψεως διάρκειας, μεταξύ άλλων.

Ο Χριστοδούλου, Δ., εκδίδοντας την απόφαση του Δικαστηρίου, εξήγησε πως εκείνο που έπρεπε να αποφασιστεί, ήταν το κατά πόσο η 16μηνη κράτηση του αιτητή, αντιστρατευόταν των προνοιών του άρθρου 9ΣΤ(4)(α) και (β) του περί Προσφύγων Νόμου (Ν.6(Ι)/2000), το οποίο ορίζει πως:

(α) «Η κράτηση αιτητή έχει τη μικρότερη δυνατή διάρκεια και διαρκεί μόνο για όσο διάστημα ισχύει λόγος κράτησης που προβλέπεται στο εδάφιο (2)» και (β) «Οι διοικητικές διεργασίες που συνδέονται με λόγο κράτησης που προβλέπεται στο εδάφιο (2) εκτελούνται χωρίς περιττές καθυστερήσεις.  Καθυστερήσεις των διοικητικών διαδικασιών που δεν μπορούν να αποδοθούν στον αιτητή δεν δικαιολογούν τη συνέχιση της κράτησης.»

Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε πως δεν δικαιολογείτο η κράτηση του αιτητή, αιτιολογώντας την κατάληξη του ως εξής:

«(1) Η αίτηση του αιτητή για πολιτικό άσυλο απορρίφθηκε στις 10.7.2019, η απόρριψη του αιτήματος του τού γνωστοποιήθηκε 3 μήνες μετά, στις 11.10.2019 (βλ. Alsheiko, ανωτέρω που αφορούσε την πρώτη αίτηση του για habeas corpus), γεγονός που πρόσθεσε 3 μήνες στην κράτηση του χωρίς προς τούτο να δοθεί οποιαδήποτε εξήγηση και

(2) Ο αιτητής δεν πρόσβαλε την απόρριψη της αίτησης του για πολιτικό άσυλο εντός της προθεσμίας των 75 ημερών που προβλέπεται από το Άρθρο 146 του Συντάγματος, οι καθ΄ ων η αίτηση δεν προχώρησαν σε απέλαση του με αποτέλεσμα να παραταθεί η κράτηση του μέχρι και σήμερα.  Πρόκειται κατά την άποψη μου για γεγονός που, αντικειμενικά κρινόμενο, είχε ως αποτέλεσμα τη συνέχιση μιας παρατεταμένης κράτησης με μόνη ουσιαστική εξήγηση ότι η χώρα του αιτητή βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση και οι καθ΄ ων η αίτηση δεν κατάφεραν μέχρι σήμερα να εξεύρουν χώρα απέλασης του αιτητή.  Αντιλαμβάνομαι τη σοβαρότητα του προβλήματος, πλην όμως οι λόγοι καθυστέρησης της απέλασης δεν μπορούν να αποδοθούν στον αιτητή και έχοντας υπόψιν ότι η κράτηση δεν είναι αυτοσκοπός αλλά διενεργείται με σκοπό την απέλαση, το προβληθέν πρόβλημα δεν μπορεί να δικαιολογήσει αόριστη παράταση της κράτησης του αιτητή μέχρις ότου εξευρεθεί χώρα απέλασης του.  Εναπόκειται επομένως στις αρμόδιες αρχές της Δημοκρατίας – και ενδεχομένως και στα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – να εξεύρουν λύση στο σοβαρό πρόβλημα που προκύπτει σε περιπτώσεις όπως αυτή του αιτητή, αφού ο ρόλος του Δικαστηρίου περιορίζεται μόνο στην εφαρμογή του Νόμου και τίποτε άλλο.

Για τους πιο πάνω λόγους κρίνω ότι η 16μηνη και πλέον κράτηση του αιτητή, αντικειμενικά κρινόμενη, αντιστρατεύεται τις πρόνοιες του άρθρου 9ΣΤ(4)(α) του Νόμου και ως εκ τούτου δεν υπάρχει άλλη επιλογή παρά η επιτυχία της αίτησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι καθ΄ ων η αίτηση εμποδίζονται να προχωρήσουν σε απέλαση του αιτητή όταν λύσουν το προαναφερθέν πρόβλημα.»

(Η έμφαση είναι δική μου)

Όπως προκύπτει λοιπόν από το πιο πάνω απόσπασμα, το Ανώτατο Δικαστήριο τόνισε πως ο ρόλος του περιορίζεται στην εφαρμογή του Νόμου, όποιες κι αν είναι οι συνέπειες. Τέτοιες προσεγγίσεις, σαφέστατα, συνάδουν με την έννοια του κράτος δικαίου. Ταυτίζονται με την πρακτική κυριαρχία των νόμων και του Συντάγματος. Οδηγούν σε ασφάλεια δικαίου. Με τέτοιες αποφάσεις, είμαι σίγουρος πως το Ανώτατο Δικαστήριο θα επανακτήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Η δεύτερη απόφαση ήταν στα πλαίσια της Ποινικής Έφεσης 117/2019, Δημοκρατία ν. Αντωνίου, ημερομηνίας 09/07/2020, όπου το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε πως η ποινή των 8 ετών που επέβαλε το Κακουργιοδικείο Λεμεσού στον εφεσίβλητο για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας, ήταν έκδηλα ανεπαρκής, αυξάνοντας την σε ποινή φυλάκισης 12 ετών.

Ο εφεσίβλητος, είχε βρεθεί ένοχος κατόπιν δικής του παραδοχής στο αδίκημα της ανθρωποκτονίας. Ειδικότερα, ο εφεσίβλητος παραδέχτηκε πως σκότωσε την μητέρα του, έχοντας επιτεθεί σε αυτήν, χωρίς την οποιαδήποτε πρόκληση. Να σημειωθεί επί του προκειμένου πως η παραδοχή του, όπως εξηγείται στην απόφαση του Δικαστηρίου, επήλθε σε πολύ προχωρημένο στάδιο της διαδικασίας και αφού είχαν καταθέσει 15 μάρτυρες κατηγορίας.

Ο Χριστοδούλου, Δ., (συμφωνούντων των δικαστών Παρπαρίνου και Πούγιουρου), εξήγησε πως μόνο περιθωριακή σημασία εδύνατο να δοθεί σε μια τέτοια παραδοχή. Επεσήμανε περαιτέρω πως ο εφεσίβλητος/μητροκτόνος παραδέχτηκε «..αφού έγινε αντιληπτό πως η εναντίον του μαρτυρία ήταν τόσο συντριπτική που δεν του άφηνε άλλη επιλογή παρά την παραδοχή».

Όπως εξηγείται στη συνέχεια της απόφασης:

«Κατά συνέπεια η παραδοχή του, αφού κατέθεσαν 15 ΜΚ, αντιστρατευόταν τη γνήσια μεταμέλεια που του πίστωσε το Κακουργιοδικείο το οποίο εσφαλμένα, υπό τα περιστατικά της υπόθεσης, επικαλέστηκε προς τούτο τη σημασία της παραδοχής που τονίστηκε στη Χαρτούμπαλος (ανωτέρω)».

Παρά το ότι, προσωπικά, θα πρόσθετα πως η παραδοχή στο στάδιο εκείνο, οδήγησε στην αχρείαστη και άσκοπη σπατάλη πολύτιμου δικαστικού χρόνου, δημόσιου χρήματος και της ταλαιπωρίας των 15 μαρτύρων κατηγορίας που προσήλθαν στο δικαστήριο, θεωρώ πως η πιο πάνω προσέγγιση είναι ορθή. Ενθαρρύνει, όπως ανέφερα σε προηγούμενο μου άρθρο στο Κράτος Δικαίου, την όσο το δυνατό πιο άμεση παραδοχή. Κατ’ επέκταση, πέραν της γνήσιας μεταμέλειας, εξοικονομείται χρόνος και χρήμα του δημοσίου, σε μια εποχή όπου ο δικαστικός χρόνος είναι εξαιρετικά περιορισμένος. 

Επιπλέον, θα πρέπει να σημειωθεί πως η πιο πάνω προσέγγιση συνάδει πλήρως με αυτήν των Αγγλικών κατευθυντήριων οδηγιών επί της επιμέτρησης της ποινής κατόπιν παραδοχής. Ευελπιστώ, πέραν των πιο πάνω, πως θα δούμε τα δικαστήρια μας να επιβραβεύουν τις άμεσες παραδοχές με τις αρμόζουσες εκπτώσεις, ενθαρρύνοντας με αυτόν τον τρόπο την γρηγορότερη διεκπεραίωση υποθέσεων.

Για παράδειγμα, και για να αντιληφθεί ο κατηγορούμενος την επίδραση που είχε στην ποινή η παραδοχή του, θα μπορούσε να υιοθετηθεί η πρακτική των αγγλικών δικαστηρίων, όπου ανακοινώνεται η αρμόζουσα ποινή, και μετά αφαιρείται απ’ αυτήν η έκπτωση που δικαιούται λόγω της παραδοχής του. 

Ερχόμενος όμως πίσω στην προσέγγιση του Ανώτατου Δικαστηρίου στην υπό συζήτηση απόφαση, κατά την άποψη μου, αναμφίβολα αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, σε ότι αφορά την αξιολόγηση της παραδοχής.

 

 

Δημήτρης Λοχίας
Μέλος Δ. Ν. Σ. «Κράτος Δικαίου»

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *