• 'Εκαστος έχει το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και της καθ' οιονδήποτε τρόπον εκφράσεως - Η ελευθερια της εκφρασης είναι το θεμέλιο όλων των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, πηγή ανθρωπισμού και η μητέρα της αλήθειας

Quasi Κράτος Δικαίου

Η έννοια του Κράτους Δικαίου, δεν περιορίζεται πλέον στην αρχή ότι όλοι είναι ίσοι ενώπιον του νόμου που θεωρητικά τουλάχιστον κατοχυρώνει το άρθρο 28 του Συντάγματος και διεθνείς συμβάσεις όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων (ΕΣΔΑ).

Παλαιότερα σαν νεαροί φοιτητές μαθαίναμε στο πλαίσιο του Αγγλικού Συντάγματος δικαίου ότι το αγγλικό Rule of Law που μεταφράστηκε σαν Κράτος Δικαίου τη δεκαετία του 1980 στη Κύπρο σήμαινε ότι και οι Υπουργοί της Κυβέρνησης ακόμη και ο Πρίγκηπας της Αγγλίας και ο Πρωθυπουργός  και όλοι ανεξαιρέτως μπορεί να προσαχθούν ενώπιον της δικαιοσύνης χωρίς διακρίσεις. Η απόλυτη ισονομία.

Η αρχή του Rule of Law συνδεόταν στην Αγγλική συνταγματική θεωρεία και με την υπεροχή του Κοινοβουλίου την οποία ανέπτυξε ο συνταγματολόγος A.V. Dicey. Μάλιστα στη θεωρία αυτή, το Αγγλικό Κοινοβούλιο μπορούσε να περάσει όποιο νόμο ήθελε όπως π.χ. όλα τα παιδιά με μπλε μάτια να θανατώνονταν “All blue-eyed babies to be killed”. Έκτοτε μπήκε βεβαίως πολύ νερό στο αυλάκι για το τι είναι το Κράτος Δικαίου σήμερα.

Στη Κύπρο έχουμε Σύνταγμα, τον υπέρτατο από την ένταξή μας στην Ε.Ε. νόμο, (ίδε πέμπτη τροποποίηση του Συντάγματος Ν.127(1)06) που το έβαλε  σε δεύτερη μοίρα αλλά και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) του Συμβουλίου της Ευρώπης η οποία προφανώς υπερέχει και του Κυπριακού Συντάγματος. Ίδε Aziz v. Cyprus (2004). Πιθανότατα η ΕΣΔΑ να υπερέχει και του Ευρωπαϊκού Δικαίου σαν ο υπέρτατος πλέον νόμος του Grundnorm του Grundnorm του Kelsen στη Κυπριακή έννομη τάξη.

Έχουμε και το Διεθνές Εθιμικό Δίκαιο το οποίο μέσω της υιοθέτησης του από το Ευρωπαϊκό Δίκαιο πιθανόν επίσης να υπερέχει των πάντων. Σίγουροι οι Συμβάσεις υπερέχουν των νόμων, Άρθρο 169 του Συντάγματος. Ίδε και τη θεωρία επί τούτου του πρώην αρχιδικαστή της Αγγλίας Tom Bingham για το Κράτος Δικαίου στο ομώνυμο του βιβλίο. Στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Δικαίου υπερέχει πλεον και η Χάρτα Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε.  

Το «Κράτος Δικαίου» είναι ορολογία όχι περιγραφική (descriptive) αλλά αποδίδουσα έννοιες (ascriptive) – ίδε Professor Hart The Concept of Law. Έχει περιεχόμενο το οποίο δεν είναι ανεξάντλητο όπως και οι κατηγορίες της αμέλειας και των εξ επαγωγής καταπιστευμάτων οι πόρτες των οποίες παραμένουν ανοικτές. Συμπεριλαμβάνει και τα εξής:

  1. Δημοκρατία. Ελεύθερες και ανεπηρέαστες εκλογές με δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Στη Κύπρο έχουμε δημοκρατία αλλά και πόρρω απέχουμε από αυτή. Π.χ ελεγχόμενα ΜΜΕ, κομματοκρατία, τροχιοδόρμηση των επίλεκτων για εκλογή, καταπίεση της αξιοκρατίας, διαφθορά, αναξιοκρατία, ασέβεια στους θεσμούς από τους θεσμούς κτλ.
  1. Ισότητα ενώπιον των νόμων των πάντων. Στη θεωρία την έχουμε στη Κύπρο αλλά στη πράξη πόρρω απέχουμε. Π.χ. ισότητα των φύλων, αντιμετώπιση κατηγορουμένων/υπαίτιων ανάλογα με το κοινωνικό καθεστώς τους. Οι στατιστικές των φυλακών επιμαρτυρούν τούτο. Το «λευκό κολλάρο» παραμένει στο απυρόβλητο σε μεγάλο βαθμό ακόμη παρά τις φιλότιμες προσπάθειες κάποιων πρόσφατα. Χαρακτηριστικές οι πρόσφατες κραυγαλέες διακρίσεις στην επιλογή ποινικών διώξεων για παραβιάσεις διαταγμάτων κορωνοϊού.
  1. Ανεξαρτησία, αποτελεσματικότητα και ακεραιότητα της δικαιοσύνης. Την έχουμε σε βασικές γραμμές αλλά θα έλεγα κουτσουρεμένη με τάσεις επιδείνωσης π.χ. καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη μέχρι και 10-12 χρόνια εκδίκασης (justice delayed is justice denied), καταδίκης της Κύπρου για μη αμεροληψία από το ΕΔΑΔ, Nicolaou 92018) και Κoulias (2020) πρόσφατα. Το πρόσφατο σκάνδαλο (2019) στους κόλπους της δικαιοσύνης Κληρίδη v. Νικολάτου κ.ά. κλόνισαν το σπίτι των «ιερών αγελάδων» στα μάτια και αντίληψη του κοινού αλλά και το θεσμό της δικαιοσύνης.
  1. Σύγχρονο δίκαιο. Υστερημένο σε όλους τους τομείς. Το ρολόι του εκσυγχρονισμού σταμάτησε τον Αύγουστο του 1960 με την ανεξαρτησία μας. Απηρχαιωμένο Ποινικό Δίκαιο, Δίκαιο των Συμβάσεων, δικαστηριακό σύστημα απονομής της δικαιοσύνης, Αστικό Δίκαιο, Πτωχευτικό Δίκαιο κτλ.
  1. Υπερεξουσίες του Ανωτάτου Δικαστηρίου και «κατάχρηση της γνωμοδοτικής δικαιοδοσίας του», Άρθρο 140 του Συντάγματος. Τα τελευταία χρόνια είχαμε πληθώρα αποφάσεων του Ανωτάτου Δικαστηρίου με τις οποίες κήρυξε πάνω από 30-40 νόμους σαν αντισυνταγματικούς ανατρέποντας μάλιστα παλιά νομολογία όπως π.χ. τη Chimonides (1967). Η «ευκολία» δυστυχώς με την οποία νόμοι κηρύσσονται αντισυνταγματικοί από «ανεξέλεγκτο» σώμα δικαστών οι οποίοι αντί διορισμού προήχθηκαν με οιονεί επετηρίδα δυνατόν να αποτελεί παράγοντες οπισθοδρόμησης σε Κράτος Δικαίου και να χρήζει προβληματισμού και αναθεώρησης.

Αυτά τα λίγα παραδείγματα τείνουν να καταδείξουν ότι το Κράτος Δικαίου στη Κύπρο, σε μια ευνομούμενη και δημοκρατική κοινωνία που αποτελεί το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Κράτους Δικαίου και σαν έννοια υπέρτατη της δικαιοσύνης και η οποία διαπνέει τις ενέργειες της πολιτείας, υστερεί τα μέγιστα. Διολισθαίνουμε αν δεν ανατρέψουμε την εικόνα σε Quasi Κράτος Δικαίου.

Χρίστος Κληρίδης

Μέλος της Δεξαμενής Νομικής Σκέψης

«Κράτος Δικαίου»

Λευκωσία 10.6.2020

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *